Bảo hiểm xã hội tự nguyện có mấy mức là câu hỏi được rất nhiều người lao động tự do, nông dân và chủ hộ kinh doanh nhỏ quan tâm khi muốn tham gia BHXH để hưởng lương hưu về sau. Hiện nay, pháp luật không quy định cứng số mức đóng mà thay vào đó cho phép người tham gia tự chọn mức thu nhập làm căn cứ đóng trong một biên độ nhất định. Điều này tạo ra sự linh hoạt lớn nhưng cũng khiến nhiều người lúng túng khi không biết nên chọn mức nào cho hợp lý. Bài viết dưới đây sẽ phân tích toàn bộ khung mức đóng, cách tính số tiền thực tế và kinh nghiệm chọn mức phù hợp từng giai đoạn thu nhập.
Quy định về bảo hiểm xã hội tự nguyện có mấy mức đóng hiện hành
Theo Luật Bảo hiểm xã hội và các văn bản hướng dẫn hiện hành, mức thu nhập tháng làm căn cứ đóng BHXH tự nguyện do người tham gia tự lựa chọn, thấp nhất bằng mức chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn và cao nhất bằng 20 lần mức lương cơ sở. Từ ngày 1/7/2023, mức lương cơ sở là 1.800.000 đồng/tháng, nên mức đóng tối đa tương đương 36.000.000 đồng/tháng thu nhập làm căn cứ. Mức chuẩn hộ nghèo nông thôn năm 2022–2025 là 1.500.000 đồng/tháng, đây là ngưỡng sàn tối thiểu không thể đóng thấp hơn. Tỷ lệ đóng cố định là 22% trên mức thu nhập làm căn cứ mà người tham gia tự chọn. Như vậy, về mặt kỹ thuật, bảo hiểm xã hội tự nguyện có mấy mức không có con số cụ thể bao nhiêu mức mà là một dải liên tục từ sàn đến trần. Người tham gia có thể chọn bất kỳ con số nào trong biên độ đó, miễn là không thấp hơn 1.500.000 đồng và không vượt quá 36.000.000 đồng (tính theo mức lương cơ sở 1.800.000 đồng). Trong thực tế cơ quan BHXH địa phương thường hướng dẫn một số mức phổ biến để dễ tra cứu, chứ không ép buộc người dân phải chọn theo các mốc cố định. Người tham gia hoàn toàn có quyền điều chỉnh mức đóng lên hoặc xuống theo từng kỳ đóng.
Bảng các mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện có mấy mức thường gặp
Dưới đây là bảng các mức thu nhập làm căn cứ và số tiền đóng hàng tháng phổ biến mà cơ quan BHXH thường tư vấn cho người mới tham gia. Bảng được xây dựng dựa trên tỷ lệ 22% và mức lương cơ sở 1.800.000 đồng/tháng (hiệu lực từ 1/7/2023).
| Mức thu nhập làm căn cứ (đồng/tháng) | Số tiền đóng hàng tháng (đồng) | Số tiền đóng hàng quý (đồng) | Số tiền đóng hàng năm (đồng) |
|---|---|---|---|
| 1.500.000 (mức tối thiểu) | 330.000 | 990.000 | 3.960.000 |
| 1.800.000 | 396.000 | 1.188.000 | 4.752.000 |
| 3.000.000 | 660.000 | 1.980.000 | 7.920.000 |
| 4.500.000 | 990.000 | 2.970.000 | 11.880.000 |
| 6.000.000 | 1.320.000 | 3.960.000 | 15.840.000 |
| 9.000.000 | 1.980.000 | 5.940.000 | 23.760.000 |
| 18.000.000 | 3.960.000 | 11.880.000 | 47.520.000 |
| 36.000.000 (mức tối đa) | 7.920.000 | 23.760.000 | 95.040.000 |
Nhìn vào bảng trên, phần lớn người lao động tự do có thu nhập từ 5–10 triệu đồng/tháng thường chọn mức căn cứ từ 3.000.000 đến 6.000.000 đồng để vừa đảm bảo khả năng tài chính lâu dài vừa tích lũy đủ điểm hưởng lương hưu. Mức tối thiểu 1.500.000 đồng chỉ phù hợp với người thu nhập thực sự thấp và cần giảm thiểu gánh nặng đóng phí trước mắt. Còn nếu mục tiêu là tối ưu hóa lương hưu và có đủ tài chính, chọn mức cao hơn từ 9–18 triệu đồng sẽ tạo ra mức lương hưu đáng kể sau khi đủ điều kiện. Người tham gia có thể điều chỉnh mức này lên hoặc xuống mỗi khi bắt đầu chu kỳ đóng mới mà không cần làm thủ tục phức tạp.
Kỳ đóng và phương thức nộp tiền BHXH tự nguyện
Người tham gia BHXH tự nguyện có thể chọn một trong bốn kỳ đóng: hàng tháng, 3 tháng một lần, 6 tháng một lần, hoặc 12 tháng một lần. Ngoài ra, người thiếu tối đa 10 năm đóng để đủ điều kiện hưởng lương hưu có thể đóng một lần cho nhiều năm về sau. Phương thức nộp tiền hiện bao gồm: nộp trực tiếp tại cơ quan BHXH cấp huyện, nộp qua đại lý thu BHXH (thường là UBND xã hoặc tổ chức được ủy quyền), chuyển khoản qua ngân hàng hoặc ứng dụng VssID. Kỳ đóng dài hơn không ảnh hưởng đến quyền lợi nhưng cần tính toán dòng tiền để tránh gián đoạn quá trình tham gia. Việc đóng gián đoạn (bỏ kỳ) không bị xóa thời gian đóng đã tích lũy trước đó, nhưng khoảng thời gian bỏ đóng sẽ không được tính vào tổng thời gian đóng để hưởng lương hưu. Một người đã đóng 8 năm rồi dừng 2 năm, sau đó đóng tiếp thì tổng thời gian hợp lệ vẫn là 8 năm cộng với số năm đóng tiếp theo, không có năm bỏ giữa chừng. Khuyến nghị thực tế: nếu gặp khó khăn tài chính ngắn hạn, hãy chuyển sang kỳ đóng 3 tháng hoặc 6 tháng thay vì bỏ đóng hoàn toàn. Phương án đóng liên tục dù mức thấp vẫn tốt hơn đóng mức cao rồi bỏ giữa chừng.
Câu hỏi thường gặp
BHXH tự nguyện tối thiểu đóng bao nhiêu tiền mỗi tháng?
Mức đóng tối thiểu hiện nay là 330.000 đồng/tháng, tương đương 22% × 1.500.000 đồng (mức chuẩn hộ nghèo nông thôn). Người thuộc hộ nghèo chỉ cần thực nộp khoảng 231.000 đồng/tháng do được Nhà nước hỗ trợ 30%. Mức này có thể thay đổi nếu chuẩn hộ nghèo được điều chỉnh trong các giai đoạn tiếp theo theo quyết định của Chính phủ. Người tham gia nên kiểm tra mức mới nhất tại cơ quan BHXH địa phương mỗi khi có thông báo điều chỉnh chính sách.
Có thể đóng BHXH tự nguyện một lần cho nhiều năm không?
Chỉ những người đang thiếu tối đa 10 năm đóng (tức là đã đóng được ít nhất 10 năm, còn thiếu dưới 10 năm nữa để đủ 20 năm) mới được đóng một lần cho các năm còn thiếu. Điều này giúp người sắp đến tuổi nghỉ hưu “chốt” nhanh quyền hưởng lương hưu mà không cần chờ đủ số năm đóng lẻ. Mức đóng một lần được tính bằng tổng các kỳ đóng còn thiếu nhân với mức đóng hàng tháng người đó đã chọn, không có ưu đãi giảm giá. Người có đủ tài chính nên cân nhắc phương án này thay vì để rủi ro bỏ đóng do biến động thu nhập gần cuối hành trình tích lũy.
Nếu bỏ đóng BHXH tự nguyện giữa chừng thì mất quyền lợi gì?
Thời gian đóng đã tích lũy trước đó không bị xóa và vẫn được bảo lưu cho đến khi người tham gia quay lại đóng tiếp hoặc đủ tuổi để thanh toán. Tuy nhiên khoảng thời gian bỏ đóng không được tính vào tổng thời gian hưởng lương hưu, nghĩa là quãng thời gian đó “trắng” hoàn toàn. Nếu bỏ quá lâu mà không quay lại đóng, người tham gia có nguy cơ không đủ 20 năm khi đến tuổi nghỉ hưu và chỉ nhận được trợ cấp một lần. Giải pháp thực tế khi gặp khó khăn là giảm mức đóng xuống mức tối thiểu và chuyển sang kỳ đóng 6 tháng hoặc 12 tháng thay vì dừng hẳn.
Thời gian đóng BHXH bắt buộc có được cộng vào BHXH tự nguyện không?
Có, thời gian đóng BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện được cộng nối với nhau để tính tổng thời gian hưởng lương hưu theo quy định tại Điều 72 Luật Bảo hiểm xã hội 2014. Điều kiện là người đó không được nhận trợ cấp một lần từ khoản đóng bắt buộc trước đó; nếu đã rút một lần thì thời gian tương ứng bị hủy và không được tính lại. Ví dụ, người đã đóng BHXH bắt buộc 5 năm rồi chuyển sang tự kinh doanh và đóng BHXH tự nguyện thêm 15 năm sẽ đủ điều kiện hưởng lương hưu. Đây là lợi thế lớn cho người lao động chuyển đổi hình thức làm việc giữa chừng trong cuộc đời.
Kết luận
Bảo hiểm xã hội tự nguyện có mấy mức không phải là một con số cố định mà là một dải mức thu nhập làm căn cứ từ 1.500.000 đồng đến 36.000.000 đồng/tháng, người tham gia tự chọn và điều chỉnh theo khả năng tài chính thực tế của mình. Quan trọng hơn số mức là việc chọn đúng mức phù hợp với thu nhập và mục tiêu hưu trí, duy trì đóng đều đặn trong ít nhất 20 năm mà không đứt quãng. BHXH tự nguyện là công cụ bảo đảm an sinh dài hạn hiệu quả nhất cho người lao động tự do nếu được lên kế hoạch bài bản từ sớm. Hãy liên hệ cơ quan BHXH địa phương để được tư vấn cụ thể về mức đóng phù hợp nhất với hoàn cảnh của bạn.